Działania integracyjne w metropolii poznańskiej

Współczesny model zarządzania terytorialnego w aglomeracji poznańskiej zaczął kształtować się od momentu reformy administracyjnej z 1990 r., kiedy odtworzony został samorząd terytorialny na poziomie gmin. Reforma stanowiła jedno z największych osiągnięć polskiego przełomu ustrojowego, przyczyniając się do upodmiotowienia społeczności lokalnych oraz istotnych zmian w zarządzaniu sprawami publicznymi. Ubocznym efektem reformy stało się jednak zerwanie niektórych wcześniejszych więzi funkcjonalno-administracyjnych wielkich miast i ich najbliższego otoczenia. W okresie PRL nie były one oparte na zasadach demokracji lokalnej i samorządności (np. w sferze go¬spodarki komunalnej i transportu publicznego funkcjonowały przedsiębiorstwa państwowe). Zapewniały jednak pewne minimum spójnego funkcjonowania aglomeracji poznańskiej.

Najlepszą po 1990 r. okazją do wprowadzenia nowych zintegrowanych struktur zarządzania w aglomeracjach miejskich była reforma powiatowa i wojewódzka z 1998 r. Nie doszło jednak wówczas do utworzenia „powiatów metropolitalnych”. Status administracyjny wielkich miast i ich najbliższego otoczenia uregulowano poprzez utworze¬nie dwóch kategorii powiatów: grodzkich i ziemskich.

W aktualnym podziale administracyjnym kluczową rolę dla integracji zarządzania w aglomeracji poznańskiej odgrywa dobrowolna współpraca gmin oraz współdziałanie miasta Poznania i powiatu poznańskiego. Ustawodawstwo samorządowe reguluje trzy skodyfikowane formy tego rodzaju kooperacji: związki, porozumienia i stowarzyszenia.

W przypadku aglomeracji poznańskiej związki są nieliczne i obejmują najczęściej tylko po kilka gmin aglomeracji. W skład żadnego z nich nie wchodzi jednak do tej pory miasto Poznań.

Najważniejszymi związkami celowymi w aglomeracji są:

- Związek Międzygminny „Puszcza Zielonka”,

- Związek Międzygminny „Centrum Zagospodarowania Odpadów – SELEKT”.

Prowadzą one ożywioną działalność obejmującą jednak swym zakresem tylko część aglomeracji. Związek Międzygminny „Puszcza Zielonka” został wpisany do rejestru związków MSWiA w 2000 r., a celem jego działania jest wspólne planowanie i wykonywanie zadań z zakresu rozwoju turystyki oraz zbiorowego odprowadzania ścieków w ramach projektu „Kanalizacja obszaru Parku Krajobrazowego Puszcza Zielonka i okolic”. Związek Międzygminny „Centrum Zagospodarowania Odpadów – SELEKT” z siedzibą w Czempiniu został zarejestrowany w 2004 r. w celu współpracy w zakresie gospodarki odpadami komunalny¬mi. Jego obszar działania wykracza dość znacząco poza samą aglomerację poznańską.

W dziedzinie gospodarki wodno-kanalizacyjnej największą rolę odgrywa współpraca miasta Poznania i 9 okolicznych gmin w formie porozumienia komunalnego oraz spółki akcyjnej Aquanet, w której Poznań jest posiadaczem większościowego pakietu akcji. Aquanet S.A. znajduje się pod kontrolą jednostek samorządu terytorialnego, jednak jako spółka prawa handlowego posiada również pewną autonomię decyzyjną. Staje się w ten sposób jednym z ważnych podmiotów zarządzania rozwojem aglomeracji, przede wszystkim z uwagi na znaczenie infrastruktury wodno-kanalizacyjnej dla uruchamiania kolejnych terenów inwestycyjnych.

Najważniejszym instrumentem spójności zarządzania w aglomeracji jest jak do tej pory forma porozumienia komunalnego, stosowana także w innych dziedzinach niż gospodarka komunalna. Porozumienia międzygminne Poznania z okolicznymi gminami dotyczą m.in. zadań w zakresie wychowania przedszkolnego i opieki nad dziećmi w żłobkach.